Ôn thi giữa học kỳ 1 Toán 3 (Kết nối tri thức): 8 dạng bài chắc chắn gặp và mẹo ăn điểm

Con lên lớp 3, môn Toán bắt đầu “nặng” hơn hẳn hai năm đầu. Bảng nhân, bảng chia xuất hiện dồn dập, phép cộng trừ thì leo lên ba chữ số có nhớ, lại thêm tìm x và toán có lời văn. Nhiều phụ huynh nhắn cho Toán Khó rằng không biết nên cho con ôn từ đâu, vì sách thì dày mà thời gian chỉ còn vài tuần. Thật ra đề thi giữa kỳ 1 Toán 3 (bộ Kết nối tri thức) chủ yếu gói gọn trong hai chủ đề đầu của sách, tức là Bài 1 đến Bài 15 – một số trường dạy nhanh có thể chạm sang đầu Chủ đề 3. Nắm chắc 8 dạng bài dưới đây, con bước vào phòng thi với tâm thế hoàn toàn khác.

Toán Khó có biên soạn sẵn bộ tài liệu ôn tập lớp 3 dạng PDF để ba mẹ in cho con luyện ở nhà. Bài tập được chia theo 8 dạng chắc chắn gặp trong đề thi, từ bảng nhân chia đến tìm thành phần chưa biết, mỗi bài đều có đáp án kèm lời giải dễ hiểu. Cuối bộ là một đề tự kiểm tra 40 phút đúng thời lượng thi thật, cho con làm trên giấy để quen nhịp làm bài.

Tải tài liệu ôn thi giữa kỳ 1 Toán 3 (PDF)

Đề thi giữa kỳ 1 Toán 3 gồm những gì

Theo Thông tư 27, bài kiểm tra giữa kỳ 1 của học sinh tiểu học chấm theo thang điểm 10, không có điểm thập phân, thời gian làm bài 40 phút. Đối chiếu các đề thi thật mấy năm gần đây, cấu trúc phổ biến nhất là trắc nghiệm khoanh đáp án khoảng 3 điểm (thường 6 câu) và tự luận khoảng 7 điểm (đặt tính rồi tính, tìm x, giải toán có lời văn, một câu vận dụng phân loại).

Về phạm vi, phần chắc chắn thi là Chủ đề 1: Ôn tập và bổ sung và Chủ đề 2: Bảng nhân, bảng chia. Còn Chủ đề 3 về hình phẳng (điểm ở giữa, trung điểm, góc vuông, hình tròn) và hai bài “gấp một số lên một số lần”, “giảm một số đi một số lần” thì tùy trường. Có trường ra, có trường chưa dạy kịp nên để dành cho cuối kỳ. Phụ huynh nhớ hỏi thầy cô xem lớp con thi đến bài nào để ôn cho trúng, đừng ôn lan man cả quyển sách.

Dạng 1 – Đọc, viết và so sánh số đến 1000

Dạng này gần như năm nào cũng có mặt ở phần trắc nghiệm, mà lại là dạng “cho điểm” nếu con cẩn thận. Cái hay gài nhất là cách đọc số có chữ số 0 ở hàng chục. Số $805$ đọc là “tám trăm linh năm”, nhiều bạn đọc thành “tám trăm lẻ năm” hoặc viết nhầm thành $85$ là mất điểm ngay.

Con cần làm thành thạo ba việc. Đọc – viết số theo cấu tạo, ví dụ $528 = 500 + 20 + 8$, hay $219$ gồm 2 trăm, 1 chục và 9 đơn vị. Tìm số liền trước, số liền sau, chẳng hạn của $234$ là $233$ và $235$. Sắp xếp và điền số vào dãy, như điền số tròn chục còn thiếu $148 < 150 < 152$, hoặc viết tiếp dãy $3, 6, 9, 12, 15, 18, 21, 24, 27, 30$. Mẹo nhỏ là bắt con đọc to thành tiếng mỗi số trước khi viết, vì đọc sai gần như luôn dẫn đến viết sai.

Dạng 2 – Đặt tính rồi tính cộng, trừ có nhớ

Sang lớp 3, phép cộng trừ đã lên ba chữ số và có nhớ, có mượn. Đây là dạng chiếm điểm nhiều nhất ở phần tự luận nên con không được để mất điểm oan ở đây. Hai phép tính sau đây đủ để con luyện tay, vì chúng chứa đủ các tình huống khó.

$389 + 453 = 842$. Cộng hàng đơn vị $9 + 3 = 12$, viết 2 nhớ 1. Sang hàng chục $8 + 5 = 13$, cộng thêm 1 nhớ thành 14, viết 4 nhớ 1. Hàng trăm $3 + 4 = 7$, cộng thêm 1 nhớ thành 8.

$832 – 327 = 505$. Hàng đơn vị $2 – 7$ không trừ được, mượn 1 thành $12 – 7 = 5$. Hàng chục còn $2$ (vì đã cho hàng đơn vị mượn 1), $2 – 2 = 0$. Hàng trăm $8 – 3 = 5$. Chỗ dễ sai nhất chính là sau khi mượn hoặc nhớ, nhiều bạn quên trừ đi hoặc cộng thêm con số đã mượn/nhớ đó. Một mẹo hay là dạy con ghi số nhớ nhỏ nhỏ phía trên, làm xong thì gạch đi, gọn gàng mà không sót bước nào.

Ngoài ra con nên luyện thêm vài phép tính “xương” khác như $707 – 126 = 581$ (hàng chục là 0 phải mượn dây chuyền), $571 + 49 = 620$ và $602 – 219 = 383$.

Dạng 3 – Bảng nhân, bảng chia và cách thuộc nhanh

Bảng nhân, bảng chia từ 2 đến 9 là “xương sống” của cả học kỳ 1 lớp 3. Đề thi không hỏi chay kiểu “đọc bảng nhân 7” mà lồng vào tính nhẩm, điền số, tìm x và toán có lời văn. Con thuộc lòng bao nhiêu thì làm bài nhanh bấy nhiêu.

Cách học thuộc nhanh nhất không phải đọc đi đọc lại một bảng, mà là học theo cặp ngược nhau. Thuộc $7 \times 8 = 56$ thì tự khắc nhớ $56 : 7 = 8$ và $56 : 8 = 7$. Cứ mỗi phép nhân, con tự đặt ra hai phép chia tương ứng. Vài phép tính hay ra thi để con tự kiểm tra mình: $9 \times 4 = 36$, $54 : 6 = 9$, $63 : 7 = 9$. Đặc biệt nhớ $0 \times 9 = 0$, số 0 nhân với số nào cũng bằng 0, nhiều bạn cứ lúng túng ở chỗ này.

Phụ huynh có thể đố con mỗi tối 5 phút, hỏi ngẫu nhiên cả nhân lẫn chia. Thuộc đến mức nghe hỏi là bật ra đáp án ngay thì vào phòng thi mới không tốn thời gian.

Dạng 4 – Tìm thành phần chưa biết (tìm x)

Dạng tìm x là nơi phân loại học sinh cẩn thận và học sinh ẩu. Quy tắc thì chỉ có mấy dòng, nhưng chỉ cần nhớ nhầm một dòng là sai cả bài.

Với phép cộng trừ, con nhớ ba câu thần chú. Muốn tìm số hạng chưa biết, lấy tổng trừ đi số hạng đã biết, ví dụ $x + 212 = 467$ thì $x = 467 – 212 = 255$. Muốn tìm số bị trừ, lấy hiệu cộng với số trừ. Muốn tìm số trừ, lấy số bị trừ trừ đi hiệu, ví dụ $482 – x = 234$ thì $x = 482 – 234 = 248$.

Với phép nhân chia cũng tương tự. Tìm thừa số thì lấy tích chia cho thừa số kia. Tìm số bị chia thì lấy thương nhân với số chia ($x : 7 = 9$ thì $x = 9 \times 7 = 63$). Tìm số chia thì lấy số bị chia chia cho thương ($72 : x = 8$ thì $x = 72 : 8 = 9$). Đây là cái bẫy kinh điển: thấy $48 : x = 6$, rất nhiều bạn viết ngay $x = 48 \times 6 = 288$, trong khi đáp án đúng là $x = 48 : 6 = 8$. Gặp hai dấu chia hoặc hai dấu nhân đứng gần nhau, con dừng lại một nhịp, đọc kỹ đề rồi hẵng làm.

Dạng 5 – Gấp lên, giảm đi một số lần và một phần mấy

Ba khái niệm này mới với học sinh lớp 3 nên đề thi rất thích hỏi, nhưng cũng là chỗ các con hay lẫn lộn nhất. “Gấp một số lên một số lần” nghĩa là nhân, ví dụ gấp $7$ lên $8$ lần được $7 \times 8 = 56$. “Giảm một số đi một số lần” nghĩa là chia, ví dụ giảm $45$ đi $9$ lần được $45 : 9 = 5$. Điểm mấu chốt cần khắc cốt ghi tâm là “gấp lên mấy lần” thì nhân với mấy, còn “giảm đi mấy lần” thì chia cho mấy. Đừng bao giờ nhầm “giảm đi 4 lần” (chia 4) với “giảm đi 4” (trừ 4), hai cái khác nhau một trời một vực.

“Một phần mấy” thì hiểu đơn giản là chia đều thành mấy phần bằng nhau rồi lấy một phần. Một phần ba viết là $\frac{1}{3}$, một phần tư là $\frac{1}{4}$. Khi làm bài khoanh hình đã tô màu, con phải đếm tổng số phần bằng nhau trước, rồi mới đếm số phần được tô. Nhiều bạn chỉ đếm phần tô màu rồi khoanh bừa, sai oan.

Phần này có một lưu ý về phạm vi. Hai bài “gấp lên” và “giảm đi một số lần” nằm ở đầu Chủ đề 4, có trường dạy kịp trước giữa kỳ, có trường chưa. Đề thi thật các năm trước đã từng ra câu “gấp 7 lên 8 lần” hay “giảm 45 đi 9 lần”, nên nếu lớp con đã học thì nhất định phải ôn. Chưa học thì thôi, phụ huynh hỏi thầy cô cho chắc.

Dạng 6 – Hình học và đo lường

Phần hình học giữa kỳ 1 xoay quanh mấy ý: điểm ở giữa và trung điểm của đoạn thẳng, hình tròn với tâm – bán kính – đường kính, dùng ê ke kiểm tra góc vuông, đếm hình. Hai khái niệm dễ lẫn nhất là “điểm ở giữa” và “trung điểm”. Điểm ở giữa chỉ cần nằm giữa hai đầu đoạn thẳng, còn trung điểm thì phải thêm điều kiện cách đều hai đầu. Nói cách khác, trung điểm thì chắc chắn là điểm ở giữa, nhưng điểm ở giữa chưa chắc là trung điểm.

Với hình tròn, con nhớ đường kính luôn dài gấp đôi bán kính, và đường kính là đoạn thẳng đi qua tâm nối hai điểm trên đường tròn. Ví dụ đoạn thẳng $AB$ dài $10$ cm, $M$ là trung điểm thì $M$ cách $A$ đúng $5$ cm.

Phần đo lường hay ra đổi đơn vị và xem đồng hồ, xem lịch. Đổi đơn vị thì đổi đúng cấp, $2$ m $3$ cm bằng $203$ cm chứ không phải $23$ cm. Xem đồng hồ thì phân biệt kim ngắn chỉ giờ, kim dài chỉ phút. Một ví dụ tính khoảng thời gian: lớp sinh hoạt từ $8$ giờ $25$ phút đến $10$ giờ $50$ phút thì kéo dài $2$ giờ $25$ phút.

Cả dạng này phụ huynh cũng nên đối chiếu với đề cương của trường, vì có lớp thi, có lớp để dành sang cuối kỳ.

Dạng 7 – Giải toán có lời văn

Toán có lời văn giữa kỳ 1 thường chỉ một bước tính, nhưng cái khó nằm ở chỗ chọn đúng phép tính và trình bày đúng chuẩn. Bài giải phải đủ ba phần: câu lời giải, phép tính kèm đơn vị trong ngoặc đơn, và đáp số. Thiếu đáp số là bị trừ điểm, oan lắm.

Ví dụ: kho gạo nặng $485$ kg, kho gạo nhẹ hơn kho ngô $244$ kg. Hỏi kho ngô nặng bao nhiêu ki-lô-gam? Nhiều bạn thấy chữ “nhẹ hơn” liền làm phép trừ, sai ngay. Kho gạo nhẹ hơn nghĩa là kho ngô nặng hơn, nên phải cộng. Bài giải viết: “Kho ngô nặng số ki-lô-gam là: $485 + 244 = 729$ (kg). Đáp số: $729$ kg.”

Một ví dụ với phép chia: mỗi chiếc ô tô cần $4$ bánh xe, có $20$ bánh xe thì lắp đủ mấy chiếc? $20 : 4 = 5$ (chiếc), đáp số $5$ chiếc. Dạy con đọc đề xong thì gạch chân dữ kiện và câu hỏi, nghĩ xem bài toán hỏi gì rồi mới chọn phép tính, đừng vội vàng.

Dạng 8 – Câu vận dụng lấy điểm 10

Hầu như đề nào cũng có một câu 1 điểm để phân loại học sinh giỏi, thường ghi mức M3. Ba kiểu sau đây đã từng xuất hiện trong đề thật, phụ huynh cho con làm thử sức.

Kiểu một, hiệu mới khi thay đổi số trừ. Hiệu của hai số là $55$, nếu thêm vào số trừ $17$ đơn vị và giữ nguyên số bị trừ thì hiệu mới là bao nhiêu? Số trừ tăng lên thì hiệu giảm đi, vậy hiệu mới là $55 – 17 = 38$.

Kiểu hai, thực hành không dùng thước. Cho sợi dây dài $20$ cm, không dùng thước, làm sao cắt được đoạn $10$ cm? Gấp đôi sợi dây lại, nếp gấp chính là điểm giữa, cắt tại đó là được. Bài này thực ra là vận dụng kiến thức trung điểm vào thực tế.

Kiểu ba, tính nhanh bằng cách ghép cặp: $21 + 22 + 23 + 24 + 26 + 27 + 28 + 29$. Ghép $21 + 29 = 50$, $22 + 28 = 50$, $23 + 27 = 50$, $24 + 26 = 50$, tổng là $50 \times 4 = 200$. Dạng này khó ở chỗ con có nhìn ra quy luật hay không.

Bốn cái bẫy mất điểm oan nhất

Nhìn lại đề thi thật các năm, bốn chỗ học sinh lớp 3 sập nhiều nhất là: quên cộng số nhớ hoặc quên trừ số đã mượn khi đặt tính ($456 + 278$ ra $724$ thay vì $734$); nhầm quy tắc tìm số chia ($48 : x = 6$ mà viết $x = 48 \times 6$); lẫn “gấp lên mấy lần” với “hơn mấy đơn vị”, “giảm đi mấy lần” với “kém mấy đơn vị”; đọc số có chữ số 0 ở hàng chục sai ($805$ thành $85$). Không bẫy nào khó, chỉ cần con chậm lại một nhịp và kiểm tra lại sau khi làm xong là tránh được hết.

Gần ngày thi, ba mẹ cho con làm đề tự kiểm tra ở cuối bộ tài liệu trong đúng 40 phút, không nhắc bài. Điểm số và những câu sai sẽ cho ba mẹ thấy con đang yếu ở dạng nào để ôn nốt trong những ngày còn lại.

Tải tài liệu ôn thi giữa kỳ 1 Toán 3 (PDF)

Câu hỏi thường gặp

Con chưa thuộc hết bảng nhân chia thì có thi được không?
Vẫn thi được, nhưng sẽ rất vất vả vì bảng nhân chia len lỏi khắp đề, từ tính nhẩm đến tìm x đến toán có lời văn. Mỗi ngày dành 10 phút đố con ngẫu nhiên cả nhân lẫn chia, khoảng hai tuần là thuộc làu.

Trường con chưa dạy đến phần hình học Chủ đề 3 thì có cần ôn không?
Không cần ôn lan man. Phụ huynh hỏi thầy cô xem đề cương thi đến bài nào. Phần nào chưa học thì để dành cho cuối kỳ, dồn sức vào Chủ đề 1 và 2 cho chắc.

Bài kiểm tra 40 phút thì phân bổ thời gian thế nào?
Một cách chia hợp lý là khoảng 10 phút cho phần trắc nghiệm, 25 phút cho tự luận, chừa 5 phút cuối kiểm tra lại toàn bộ, nhất là các phép đặt tính và bài tìm x.

Con hay quên ghi đáp số thì làm sao?
Đây là lỗi trừ điểm oan phổ biến nhất ở toán có lời văn. Phụ huynh nhắc con một quy tắc đơn giản: bài nào có chữ “Hỏi” thì cuối bài phải có chữ “Đáp số”. Luyện thành thói quen thì không bao giờ quên.

Đây là lần đầu các con làm bài kiểm tra Toán “ra dáng” lớp 3, nên giữ tâm lý thoải mái cũng quan trọng không kém kiến thức. Cứ ôn đều mỗi ngày một ít theo 8 dạng bài trên, đến ngày thi con sẽ tự tin. Chúc các con làm bài thật tốt.

Comments

So empty here ... leave a comment!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Sidebar