Ôn thi giữa kỳ 1 Toán 7 (Kết nối tri thức): kiến thức trọng tâm và 7 dạng bài dễ mất điểm

Kỳ thi giữa học kỳ 1 là kỳ thi đầu tiên của năm học – cũng là kỳ thi nhiều bạn mất điểm oan nhất. Không phải vì không thuộc bài, mà vì đề lớp 7 có những bẫy rất riêng – một dấu ngoặc đặt sai chỗ, một góc kề bù nhầm thành góc bù nhau… là đủ bay nửa điểm. Bài viết này tổng hợp những gì bạn cần cho kỳ thi giữa kỳ 1 môn Toán lớp 7 theo bộ sách Kết nối tri thức, từ phạm vi kiến thức, cấu trúc đề mới nhất, 10 bẫy mất điểm kinh điển kèm ví dụ cụ thể, đến chiến thuật làm bài.

Kèm theo bài viết này là bộ tài liệu ôn tập lớp 7 dạng PDF, bám đúng phạm vi từ Bài 1 đến Bài 11 của sách Kết nối tri thức. Bài tập được chọn theo 3 chương sẽ thi là số hữu tỉ, số thực và góc với đường thẳng song song, có cả phần trắc nghiệm lẫn tự luận theo cấu trúc đề mới. Mỗi bài đều có đáp án chi tiết để bạn tự kiểm tra, và cuối bộ là một đề tự kiểm tra hoàn chỉnh cho bạn làm thử trước ngày thi.

Tải tài liệu ôn thi giữa kỳ 1 Toán 7 (PDF)

Cấu trúc đề thi mới nhất: trắc nghiệm 7 điểm, tự luận 3 điểm

Có một tin quan trọng bạn cần biết trước: nhiều trường hiện nay đã chuyển sang cấu trúc đề mới – trắc nghiệm 7,0 điểm và tự luận chỉ còn 3,0 điểm. Cụ thể phần trắc nghiệm gồm 12 câu nhiều lựa chọn (3,0 điểm), 2 câu đúng/sai (2,0 điểm) và 4 câu trả lời ngắn (2,0 điểm).

Riêng dạng câu đúng/sai có thể còn lạ với nhiều bạn. Mỗi câu có 4 ý, đúng 1 ý được 0,1 điểm; 2 ý được 0,25; 3 ý được 0,5; cả 4 ý mới trọn 1 điểm. Nghĩa là bạn không được bỏ trống – làm chắc 1-2 ý cũng đã có điểm.

Tuy vậy, một số trường vẫn giữ cấu trúc cũ với trắc nghiệm 3 điểm (12 câu) và tự luận 7 điểm trong 90 phút. Mỗi trường một khác, bạn nên hỏi thầy cô dạy mình xem trường mình thi theo cấu trúc nào.

Phạm vi thi: từ Bài 1 đến Bài 11

Theo chương trình Kết nối tri thức, nội dung thi giữa kỳ 1 gồm ba chương đầu, từ Bài 1 đến Bài 11:

Chương I. Số hữu tỉ (Bài 1-4: tập hợp số hữu tỉ; cộng, trừ, nhân, chia; lũy thừa số mũ tự nhiên; thứ tự thực hiện phép tính và quy tắc chuyển vế). Chương nặng nhất, khoảng 30-40% số điểm.

Chương II. Số thực (Bài 5-7: số thập phân vô hạn tuần hoàn; số vô tỉ và căn bậc hai số học; tập hợp số thực). Khoảng 25% số điểm. Có một điểm cần để ý: một số trường dạy chưa kịp Bài 7 (Tập hợp các số thực) trước kỳ thi, nên bạn nhớ hỏi thầy cô xem trường mình thi đến bài nào để ôn cho trúng.

Chương III. Góc và đường thẳng song song (Bài 8-11: góc ở vị trí đặc biệt và tia phân giác; hai đường thẳng song song; tiên đề Euclid; định lí và chứng minh). Khoảng 35% số điểm.

Về mức độ, khoảng một nửa số điểm ở mức nhận biết, nửa còn lại ở mức thông hiểu và vận dụng.

Chương I. Số hữu tỉ: 4 cái bẫy kinh điển

Bẫy đầu tiên là nhầm lẫn giữa số đối và giá trị tuyệt đối. Số đối của một số là số cách đều nó qua điểm 0 – còn giá trị tuyệt đối của $x$ là khoảng cách từ điểm $x$ đến điểm 0 trên trục số. Với số âm, hai khái niệm cho cùng kết quả. Cụ thể, số đối của $-\frac{2}{5}$ là $\frac{2}{5}$, và $\left|-\frac{2}{5}\right| = \frac{2}{5}$. Nhưng với số dương thì khác hẳn – số đối của $\frac{3}{4}$ là $-\frac{3}{4}$, trong khi $\left|\frac{3}{4}\right| = \frac{3}{4}$.

Sang bẫy thứ hai, dấu của lũy thừa phụ thuộc hoàn toàn vào cái ngoặc. So sánh hai biểu thức trông gần giống nhau:

$$\left(-\frac{1}{3}\right)^4 = \frac{1}{81} \quad\text{còn}\quad -\frac{1}{3^4} = -\frac{1}{81}.$$

Biểu thức đầu có cơ số là $-\frac{1}{3}$ (dấu trừ trong ngoặc), mũ 4 chẵn nên kết quả dương. Biểu thức sau thực chất là $-\left(\frac{1}{3^4}\right)$ – dấu trừ đứng ngoài, kết quả âm. Muốn hiểu sâu hơn về lũy thừa, đọc thêm bài cặp lũy thừa liên tiếp duy nhất 8 và 9 của Toán Khó.

Bẫy thứ ba nằm ở chỗ so sánh hai phân số âm. $-\frac{3}{7}$ và $-\frac{2}{5}$, số nào lớn hơn? Vì $\frac{3}{7} > \frac{2}{5}$ (do $3 \times 5 = 15 > 14 = 2 \times 7$) nên nhiều bạn kết luận $-\frac{3}{7} > -\frac{2}{5}$ – sai. Quy tắc ở đây là với hai số âm, số có giá trị tuyệt đối lớn hơn thì nhỏ hơn. Vậy $-\frac{3}{7} < -\frac{2}{5}$.

Bẫy thứ tư, cũng là bẫy kinh điển nhất, là quên đổi dấu khi chuyển vế. Sách viết rất rõ rằng chuyển một số hạng từ vế này sang vế kia thì phải đổi dấu số hạng đó. Chẳng hạn với $2x – 5 = 11$, chuyển $-5$ sang vế phải thành $+5$, được $2x = 16$, suy ra $x = 8$. Lỗi phổ biến là viết $2x = 11 – 5$ rồi ra $x = 3$ – mất điểm oan cho bài vốn rất dễ. Một mẹo nhỏ giúp tránh lỗi này là khoanh tròn dấu của từng số hạng trước khi chuyển vế – dấu thuộc về số hạng đứng ngay sau nó. Mẹo này cứu bạn nhiều nhất khi trước ngoặc là dấu trừ. Chẳng hạn $15 – (x + 4) = 6$, phá ngoặc phải đổi dấu cả hai số hạng trong ngoặc thành $15 – x – 4 = 6$, được $11 – x = 6$ nên $x = 5$ (thử lại $15 – (5 + 4) = 6$). Quên đổi dấu mà viết $15 – x + 4 = 6$ thì ra $x = 13$ – sai ngay từ bước đầu.

Chương II. Số thực: 3 bẫy về số thập phân và căn bậc hai

Sang chương II, nhầm lẫn phổ biến nhất nằm ở thập phân vô hạn tuần hoàn. Theo định nghĩa trong sách, số vô tỉ là số thập phân vô hạn không tuần hoàn – chỉ cần thấy “tuần hoàn” thì đó là số hữu tỉ, dù viết ra dài vô tận. Ví dụ $1{,}(3) = 1 + \frac{1}{3} = \frac{4}{3}$. Theo quy ước, chu kì được đặt trong dấu ngoặc đơn ngay sau phần không tuần hoàn, chẳng hạn $\frac{17}{12} = 1{,}41666\ldots = 1{,}41(6)$. Ngược lại, số như $2{,}64575\ldots$ mà phần thập phân kéo dài mãi không lặp theo chu kỳ nào mới là số vô tỉ. Nhân tiện, về số thập phân vô hạn tuần hoàn còn có một bất ngờ thú vị được kể trong bài $0{,}999\ldots = 1$ – vì sao đẳng thức vô lý này lại đúng? của Toán Khó.

Tiếp theo là bẫy về căn bậc hai số học của số âm. Sách định nghĩa căn bậc hai số học của một số $a$ không âm, kí hiệu là $\sqrt{a}$, là số $x$ không âm sao cho $x^2 = a$. Vì $a$ phải không âm nên $\sqrt{-9}$ đơn giản là không tồn tại (trong chương trình lớp 7). Đề trắc nghiệm hay gài một đáp án âm vào câu “số nào sau đây có căn bậc hai số học”.

Bẫy cuối của chương này nằm ở phép tính $\sqrt{(-5)^2}$ – nhiều bạn vội đáp $-5$ trong khi đáp số đúng là $5$. Tính từng bước sẽ rõ. $(-5)^2 = 25$, và $\sqrt{25} = 5$ vì $5$ là số không âm mà bình phương bằng $25$. Nhiều bạn thấy $(-5)^2$ thì vội “rút gọn” thành $-5$ – sai, vì căn bậc hai số học luôn là số không âm. Công thức tổng quát cần nhớ là $\sqrt{a^2} = |a|$.

Chương III. Góc và đường thẳng song song: 3 bẫy hình học

Bẫy đầu tiên của phần hình học là nhầm góc kề bù với hai góc bù nhau. Theo sách, hai góc kề bù là hai góc có một cạnh chung, hai cạnh còn lại là hai tia đối nhau, tổng số đo bằng $180°$. Còn “hai góc bù nhau” chỉ cần tổng bằng $180°$, không cần kề nhau. Chẳng hạn, góc kề bù với góc $65°$ bằng $180° – 65° = 115°$. Ngược lại, góc đối đỉnh thì luôn bằng nhau – cặp tính chất đề thi hỏi đi hỏi lại.

Bẫy thứ hai nằm ở tia phân giác – hãy nhớ luôn chia đôi góc. Tia phân giác nằm trong góc và chia góc thành hai góc bằng nhau. Đề cho “tia $Ot$ là tia phân giác của góc $xOy$ bằng $120°$” rồi hỏi góc $xOt$, không ít bạn khoanh luôn $120°$ mà quên chia đôi. Đáp số đúng là $60°$.

Bẫy cuối cùng là quên viết giả thiết – kết luận trước khi chứng minh. Một định lí gồm hai phần là giả thiết (điều đã cho) và kết luận (điều phải chứng minh). Khi chứng minh hai đường thẳng song song, hãy viết GT và KL ra trước – cách này giúp bạn ăn chắc điểm trình bày mà không bị lạc hướng giữa chừng. Và đừng quên tiên đề Euclid rằng qua một điểm ở ngoài một đường thẳng, chỉ có một đường thẳng song song với đường thẳng đó – đây là câu trắc nghiệm “cho điểm” kinh điển. Bạn nhớ cách diễn đạt đúng văn SGK: sách viết “chỉ có một”, không dùng từ “duy nhất” như cách nói cũ – đề trắc nghiệm có thể gài đúng chỗ này.

7 dạng bài chắc chắn gặp trong đề thi

Nhìn lại đề thi thật mấy năm gần đây, có 7 dạng bài gần như năm nào cũng xuất hiện:

Dạng đầu tiên là nhận biết tập hợp số và tìm số đối. Điền $\in$ hoặc $\notin$ (ví dụ $-\frac{1}{2} \notin \mathbb{Z}$), quan hệ $\mathbb{N} \subset \mathbb{Z} \subset \mathbb{Q} \subset \mathbb{R}$, tìm số đối của một số hữu tỉ cho trước.

Dạng thứ hai là so sánh số hữu tỉ, đặc biệt khi cả hai số đều âm (xem lại bẫy 3 ở chương I).

Dạng thứ ba phân biệt số thập phân tuần hoàn với không tuần hoàn, cùng căn bậc hai số học (đúng các bẫy ở chương II). Dạng này xuất hiện dày đặc trong phần trắc nghiệm.

Dạng thứ tư là giá trị tuyệt đối của biểu thức. Xét một ví dụ cho dạng này. Với $|5 – 2x| = 4$, ta tách thành $5 – 2x = 4$ hoặc $5 – 2x = -4$, giải ra $x = \frac{1}{2}$ hoặc $x = \frac{9}{2}$ (thử lại $|5-1| = 4$ và $|5-9| = 4$). Quên một nghiệm là mất nửa số điểm.

Dạng thứ năm là tính hợp lí bằng cách đặt nhân tử chung. Một ví dụ kinh điển:

$$\frac{1}{2023}\cdot\frac{-7}{9}+\frac{2022}{2023}\cdot\frac{-7}{9}+\frac{7}{9}.$$

Nhóm hai số hạng đầu theo $-\frac{7}{9}$ ta được $\left(\frac{1}{2023}+\frac{2022}{2023}\right)\cdot\left(-\frac{7}{9}\right) + \frac{7}{9} = -\frac{7}{9} + \frac{7}{9} = 0$. Bài này mà nhân tung từng phân số thì vừa lâu vừa dễ sai.

Dạng thứ sáu là tìm $x$ bằng quy tắc chuyển vế, giá trị tuyệt đối hoặc lũy thừa (kết hợp các bẫy ở chương I). Ở câu phân hóa, dạng nâng cao hay ra là tìm $x, y$ biết $|x – 2| + (2y + 1)^2 \le 0$. Vì $|x – 2| \ge 0$ và $(2y + 1)^2 \ge 0$ nên tổng của chúng không thể âm – dấu $\le$ chỉ xảy ra khi cả hai cùng bằng $0$. Cụ thể, $|x – 2| = 0$ cho $x = 2$, và $(2y + 1)^2 = 0$ cho $y = -\frac{1}{2}$ (thử lại $|2 – 2| + (2\cdot(-\frac{1}{2}) + 1)^2 = 0$). Mấu chốt của bài này chỉ là một nhận xét đơn giản: tổng các số không âm mà $\le 0$ thì từng số phải bằng $0$.

Dạng cuối cùng là hình học. Bạn sẽ cần viết giả thiết – kết luận của định lí, tính số đo góc (kề bù, đối đỉnh, tính chất song song) và chứng minh hai đường thẳng song song. Có một kỹ thuật rất hay cho dạng này, thường gọi là “chẻ góc”. Khi gặp điểm gấp khúc (điểm nằm giữa hai đường thẳng song song), hãy kẻ thêm một đường thẳng song song đi qua chính điểm đó – góc lớn sẽ bị “chẻ” thành hai góc nhỏ, mỗi góc tính được nhờ cặp góc trong cùng phía hoặc so le trong. Chẳng hạn, cho $Ax \parallel By$, điểm $C$ nằm giữa hai đường thẳng với $\widehat{xAC} = 120°$ và $\widehat{yBC} = 140°$. Kẻ $Cz \parallel Ax$ (cùng chiều) đi qua $C$. Góc $ACz$ và góc $xAC$ là hai góc trong cùng phía nên $\widehat{ACz} = 180° – 120° = 60°$; tương tự $\widehat{BCz} = 180° – 140° = 40°$. Vậy $\widehat{ACB} = 60° + 40° = 100°$. Câu vận dụng cao 0,5 điểm thường là bài tìm quy luật dãy tổng. Chẳng hạn, tách $\frac{9}{20} = \frac{1}{4} + \frac{1}{5}$ để các số hạng triệt tiêu liên tiếp, ta được $\frac{1}{1\cdot2}+\frac{1}{2\cdot3}+\cdots+\frac{1}{9\cdot10} = 1-\frac{1}{10} = \frac{9}{10}$.

Chiến thuật phòng thi theo cấu trúc đề mới

Với cấu trúc mới, cách chia sức làm bài khác hẳn kiểu đề cũ. Bạn nhớ mấy chiến thuật này nhé.

Với câu đúng/sai, hãy làm chắc từng ý một và đừng bỏ trống – đúng 1 ý cũng được 0,1 điểm. Đọc kỹ từng ý vì đề hay gài một chữ làm đổi nghĩa cả câu (như “số đối” thành “giá trị tuyệt đối”).

Với câu trả lời ngắn, bạn chỉ cần ghi đáp số nhưng phải chính xác tuyệt đối – không có điểm cho “hướng làm đúng”. Kiểm tra lại dấu và ngoặc trước khi chốt.

Với phần tự luận 3 điểm, đừng “cày” quá lâu một câu khó mà bỏ sót câu dễ. Làm chắc phần trắc nghiệm trước – đó mới là nơi quyết định điểm số trong cấu trúc mới.

Trước khi nộp bài, dành 5 phút cuối rà soát ba thứ hay sai nhất: dấu (âm/dương), ngoặc (nhất là với lũy thừa), và điều kiện (ví dụ $x \neq 0$ khi viết $x^0 = 1$).

Khi ôn bằng bộ tài liệu, bạn nên làm hết một chương rồi mới đối chiếu đáp án một lượt, như vậy mới thấy mình hay vấp ở bẫy nào. Đề tự kiểm tra ở cuối bộ hãy làm nghiêm túc có bấm giờ, vì đề thật năm nay đổi cấu trúc nên nhịp làm bài cũng khác trước.

Tải tài liệu ôn thi giữa kỳ 1 Toán 7 (PDF)

Câu hỏi thường gặp

Thi giữa kỳ 1 Toán 7 gồm những chương nào?
Ba chương đầu sách Kết nối tri thức, từ Bài 1 đến Bài 11, gồm Số hữu tỉ, Số thực và Góc – đường thẳng song song. Tỉ trọng khoảng 30-40% chương I, 25% chương II, 35% chương III.

Cấu trúc đề thi mới nhất thế nào?
Nhiều trường đã dùng cấu trúc mới, gồm trắc nghiệm 7 điểm (12 câu nhiều lựa chọn + 2 câu đúng/sai + 4 câu trả lời ngắn) và tự luận 3 điểm. Cũng có trường vẫn giữ cấu trúc cũ (trắc nghiệm 3 + tự luận 7) – bạn nên hỏi thầy cô trường mình để ôn cho trúng.

Dạng bài nào dễ mất điểm oan nhất?
Theo đề thật, câu đúng/sai dễ mất điểm oan nhất (mỗi ý chỉ 0,1-0,25 điểm, sai một ý là mất điểm ngay), cùng các bẫy về số đối/giá trị tuyệt đối, dấu của lũy thừa, góc kề bù – toàn những bẫy đã mổ xẻ ở phần trên.

Không vẽ hình vào bài thi tự luận có bị trừ điểm không?
Có – thậm chí còn hơn cả “trừ”: bạn có thể mất trắng điểm bài hình đó, vì phần chứng minh bên dưới không được công nhận nếu thiếu hình. Vì vậy, việc đầu tiên khi làm bài hình tự luận là vẽ hình cẩn thận, ký hiệu đầy đủ giả thiết lên hình rồi mới trình bày lời giải.

Comments

So empty here ... leave a comment!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Sidebar